به نام خدا
طب فیزیکی چیست؟ |

طب فیزیکی چیست؟

طب فیزیکی چیست؟

طب فیزیکی و توانبخشی یکی از تخصصهای پزشکی است که در دنیا و خصوصاً کشور ما قدمت چندانی ندارد. اولین دوره پذیرش این تخصص حدود سال ۶۵- ۱۳۶۴در دانشکده پزشکی شیراز بوده است و در حال حاضر حدود ۱۴۰ نفر از پزشکان ایران دارای این تخصص هستند.
وقتی صحبت ازتخصص چشم، پوست یا مغزواعصاب به میان می آید، محدوده فعالیت تخصصی رشته از نام آن مشخص است ولی حیطه کاری تخصص طب فیزیکی و توانبخشی چیست؟ متخصصین طب فیزیکی در سه زمینه ذیل فعالیت می کنند :‌
الف)  تشخیص و درمان درد: خصوصآ درد های عضلانی، استخوانی و مفصلی;  منجمله کمردرد، آرتروز، اختلالات دیسک و آسیبهای ورزشی. متخصصین طب فیزیکی جراح نیستند و تلاش آنها در این جهت است که در حد امکان بیمار را بدون جراحی درمان کنند.

ب) توانبخشی بیمارانی که دچاراختلال عملکرد شده اند: متخصصین طب فیزیکی به کمک سایر اعضای تیم توانبخشی ( فیزیوتراپیست ،‌کاردرمان ، روانشناس و … ) به بیمار کمک می کنند تا به زندگی عادی بازگردد   (مثلاً در توانبخشی قلب یا سکته های مغزی خفیف یا متوسط ) . گاهی اختلال عملکرد به قدری شدید است که   نمی توان بیمار را به زندگی قبلی بازگرداند ( نظیر ضایعات نخاعی ) ،  در این موارد تلاش میشود تا زندگی   حتی المقدور مستقلی برای بیمار فراهم شود .
ج)  بررسی های الکترودیاگنوستیک ( نوار عصب و عضله):  یک روش تشخیصی است که خصوصاً در تشخیص و درمان اختلالات اعصاب محیطی اهمیت زیادی دارد. به عنوان مثال گزگز و مور مور دست ها میتواند به علت درگیری عصبی به نام عصب مدیان در ناحیه مچ دست باشد،  یا از فشار روی اعصاب گردنی ناشی شود یا به علت اختلال اعصاب محیطی کل بدن باشد.  میتوان باانجام نوار عصب و عضله،  این اختلالات را از یکدیگر افتراق داد و درمان مناسب را آغاز کرد.
متخصصین طب فیزیکی برای تشخیص بیماری از چه روشهایی استفاده میکنند؟ ‌

طب فیزیکی یک تخصص پزشکی است و متخصصین این رشته نظیر سایر پزشکان ابتدا به شرح حال بیمار توجه می کنند، سپس وی را معاینه میکنند و در صورت لزوم از تستهای آزمایشگاهی، رادیولوژیک و غیره استفاده میکنند.
یک نکته در اینجا قابل ذکر است:  تخصص طب فیزیکی اهمیت فوق العاده ای برای شرح حال و معاینه بیمار قایل است چرا که بررسی های آزمایشگاهی و رادیولوژیک فقط به تشخیص “کمک میکنند”  و تا وقتی با علایم بالینی منطبق نشوند ارزشی ندارند و حتی ممکن است گمراه کننده باشند. به عنوان مثال در بسیاری از افراد سالم، بیرون زدگی خفیف دیسک گردن یا کمر مشاهده میشود که احتیاجی به درمان ندارد,  حال اگر فردی از این گروه به علتی دیگر دچار کمر درد شود،  ‌در صورت عدم توجه کافئ ممکن است فکرکنیم که بیرون زدگی دیسک عامل کمر درد  وی و وقتی تشخیص اشتباه بود، درمان هم اشتباه انجام خواهد شد.  از سوی دیگر،  برخی بیماریها فقط با معاینه تشخیص داده میشوند ( مثلاً بیماری  درد میوفاسیال ) ‌و نتایج تستهای آزمایشگاهی  منفی است.
شاید بتوان گفت که متخصصین طب فیزیکی به دو دسته از بیماران میتوانند خدمت شایانی کنند:
الف )  بیمارانی که علیرغم داشتن درد و ناراحتی ، تستهای منفی دارند
ب ) بیمارانی که نتایج آزمایشاتشان ظاهراً با نتایج معاینه تفاوت دار
متخصصین طب فیزیکی از چه روشهایی برای درمان استفاده میکنند؟
متخصصین این رشته علاوه بر استفاده از دارو،  برای اقدامات ذیل دوره های خاص دیده اند :
ـ تجویز فیزیوتراپی تخصصی
ـ تزریقات موضعی
ـ تجویز وسایل کمکی نظیر بریس یا عضو مصنوعی
ـ‌مانیپولاسیون ستون فقرات
در صورتی که بیمار به جراحی نیاز داشته باشد، متخصص طب فیزیکی بیمار را به جراح معرفی میکند و اقدامات توانبخشی قبل و بعد از عمل را بهبود می بخشد .
مانیپولاسیون ستون فقرات چیست؟
بسیاری از دردهای ستون فقرات با ضایعات پرتو شناسی ( رادیولوژیک ) تطابق ندارند,  یعنی بسیاری از بیماران دارای درد ستون فقرات، ‌یافته مهمی در بررسی رادیولوژیک ندارند و برعکس,  بسیاری از اختلالات رادیولوژیک,  ‌درد ایجاد نمی کنند.
توجه به این نکات و تجربه حاصل از سالیان متمادی معاینه دقیق بیماران مبتلا به درد ستون فقرات،  باعث شد که پروفسور مین  Maigne   فرانسوی در دهه ۱۹۶۰ فرضیه اختلال دردناک در عملکرد بین مهره ای یا  PMIDرا مطرح کند. بنا بر این فرضیه، ‌برخی از دردهای ستون فقرات (‌اعم از گردن، پشت، کمر)‌به علت اختلال کارکرد یک قسمت از ستون فقرات ایجاد میشوند ،‌معمولاً‌این دردها هم در مهره های ستون فقرات حس میشوند و هم از محل دردناک به قسمتی از تنه یا دست و پا انتشار می یابند.
آزمایشات خونی یا رادیولوژیک در این اختلالات منفی هستند لذا تشخیص آنها صرفاً براساس شرح حال و معاینه دقیق انجام میگیرد. درمان این اختلالات که به مانیپولاسیون ( درمان با دست ) معروف است،‌  روش خاصی است که در آن حرکتی ناگهانی،  سریع و حساب شده به قسمت خاصی از ستون فقرات وارد میشود و غالباً سبب کاهش یا از بین رفتن درد  میگردد .